{"id":16715,"date":"2025-08-09T00:56:00","date_gmt":"2025-08-09T00:56:00","guid":{"rendered":"https:\/\/notabene.world\/nb\/?p=16715"},"modified":"2025-09-15T14:25:55","modified_gmt":"2025-09-15T14:25:55","slug":"najwazniejszy-przedmiot-w-szkole","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/","title":{"rendered":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole"},"content":{"rendered":"\n

Instytucja szko\u0142y w naszej cywilizacji ma bardzo d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w antycznych. Sama nazwa grecka (schole<\/em> \u2013 czas wolny) wskazuje na specyfik\u0119 \u017cycia cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym po wykonaniu wszystkich spraw koniecznych, zwi\u0105zanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb (tu wymieniano jedzenie, ubranie i schronienie), pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie czas wolny, kt\u00f3ry trzeba w\u0142a\u015bciwie zagospodarowa\u0107. Jako \u017ce cz\u0142owiek naturalnie pojawia si\u0119 i rozwija w rodzinie, dzieci do pewnego wieku s\u0105 pod opiek\u0105 rodzic\u00f3w i nie musz\u0105 pracowa\u0107, maj\u0105c w\u0142a\u015bnie czas wolny. <\/p>\n\n\n\n

To w tamtych czasach te\u017c pojawi\u0142a si\u0119 koncepcja wychowania \u2013 paideia \u2013<\/em> rozumianego jako uprawa ducha ludzkiego, w kr\u0119gu \u0142aci\u0144skim nazwana potem kultur\u0105. Od pocz\u0105tku bowiem zdawano sobie spraw\u0119, ze cz\u0142owiek posiada r\u00f3\u017cnorodne zdolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci poznawania, dzia\u0142ania i tworzenia, kt\u00f3re mo\u017cna rozwija\u0107. Jak pisa\u0142 Arystoteles, cz\u0142owiek wydoskonalony jest najlepsz\u0105 z istot \u017cyj\u0105cych, tak bez prawa i poczucia sprawiedliwo\u015bci najgorszym ze wszystkich[1]<\/a>. Ta swoista uprawa wn\u0119trza cz\u0142owieka, podobnie do uprawy roli, co mo\u017ce da\u0107 wi\u0119ksze i lepsze plony, jest w\u0142a\u015bnie jego kultur\u0105. Oczywi\u015bcie proces takiego kszta\u0142cenia i wychowania nie dotyczy tylko dzieci, wtedy nazywany by\u0142 pedagogi\u0105 (prowadzenie, kierowaniem dziecka przez pedagoga, potem nazwa zacz\u0119\u0142a przys\u0142ugiwa\u0107 specjalnej dziedzinie nauki), ale tak\u017ce ludzi doros\u0142ych, a wtedy przechodzi on ju\u017c raczej w samowychowanie. W ten spos\u00f3b pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c my\u015bl o maksymalnym mo\u017cliwym dla danego cz\u0142owieka rozwoju wszystkich zdolno\u015bci ludzkich (optimum potentiae<\/em>), a \u017cycie na miar\u0119 tego maksimum, czyli ich realizacja prowadzi\u0142a do spe\u0142nienia si\u0119 (szcz\u0119\u015bcia).<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tych zdolno\u015bci czy mo\u017cliwo\u015bci cz\u0142owieka z czasem doprowadzi\u0142a do wyodr\u0119bnienia wielo\u015bci dziedzin \u017cycia i opracowania charakterystycznych nauk, kt\u00f3re z jednej strony dostarczaj\u0105 informacji o swoistych przedmiotach dzia\u0142ania czy poznania, a z drugiej koncentruj\u0105 si\u0119 na sposobach rozwijania odpowiadaj\u0105cych cz\u0142owiekowi sprawno\u015bci czy zdolno\u015bci. Odbiciem tego jest program edukacji szkolnej, gdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 ro\u017cne przedmioty albo nauki, albo wychowania: fizycznego, artystycznego, spo\u0142ecznego i religijnego. W kontek\u015bcie tej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci pojawia si\u0119 pytanie o znaczenie ka\u017cdego z nich w ca\u0142okszta\u0142cie wychowania. W praktyce bowiem czy to szkolnej, czy nawet edukacji wy\u017cszej pojawia si\u0119 tendencja u ka\u017cdego z nauczycieli czy wyk\u0142adowc\u00f3w, aby sw\u00f3j przedmiot uwa\u017ca\u0107 za najwa\u017cniejszy. Jest to poniek\u0105d naturalne, bo \u015bwiadczy o zaanga\u017cowaniu ka\u017cdego w wysi\u0142ek przekazywania wiedzy czy wychowania. A ka\u017cdy z tych przedmiot\u00f3w przecie\u017c jako\u015b wspiera rozw\u00f3j cz\u0142owieka, prowadz\u0105c do jego udoskonalenia, poprawienia jako\u015bci \u017cycia, a w ko\u0144cu do spe\u0142nienia si\u0119 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomniano powy\u017cej, spe\u0142nienie si\u0119 danego cz\u0142owieka, a wi\u0119c szcz\u0119\u015bcie, zale\u017cy od maksymalnego mo\u017cliwego zaanga\u017cowania jego zdolno\u015bci czy umiej\u0119tno\u015bci, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z nabywaniem pewnych sprawno\u015bci, kt\u00f3re nazywano cnotami (doskona\u0142o\u015bciami), kiedy realizuje si\u0119 pewne maksimum czy optimum dzia\u0142ania w danych okoliczno\u015bciach. Cz\u0142owieka kieruj\u0105cego si\u0119 tymi sprawno\u015bciami nazywano cnotliwym, a wi\u0119c dobrym, a nawet najlepszym, przy czym nie chodzi\u0142o tu o jakie\u015b por\u00f3wnywanie si\u0119 z innymi, ale w\u0142a\u015bnie o realizacj\u0119 samego siebie \u201ew swojej najlepszej wersji\u201d. Jaki to wywrze skutek na innych i jak to wypadnie na ich tle, by\u0142o spraw\u0105 wt\u00f3rn\u0105, aczkolwiek czasem k\u0142adzie si\u0119 nacisk na obiektywne wyniki posiadania i u\u017cywania w praktyce danej sprawno\u015bci, jak np. w sporcie, sztuce czy technice i nauce. Ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci zauwa\u017cono, \u017ce intensywno\u015b\u0107 dzia\u0142ania zale\u017cy od doskona\u0142o\u015bci przedmiotu i specyfiki danej dziedziny, gdy\u017c w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w i aktywno\u015bci jedne przychodz\u0105 cz\u0142owiekowi \u0142atwo, a inne sprawiaj\u0105 jakie\u015b mniejsze lub wi\u0119ksze trudno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Oczywistym jest, \u017ce sprawy proste nie s\u0105 w stanie cz\u0142owieka ca\u0142kowicie zaanga\u017cowa\u0107, a wtedy nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o jakim\u015b ca\u0142kowitym czy maksymalnym spe\u0142nieniu si\u0119. Dlatego zwracano uwag\u0119, \u017ce w pewnym momencie rozwoju cz\u0142owieka musi pojawi\u0107 si\u0119 wielkoduszno\u015b\u0107, kiedy zaczyna on mierzy\u0107 si\u0119 ze sprawami najwa\u017cniejszymi i najdonio\u015blejszymi, poznaje to co najtrudniejsze i najdoskonalsze, dzia\u0142a w stron\u0119 dobra najwy\u017cszego, tworzy rzeczy najpi\u0119kniejsze. Tylko wtedy ma szans\u0119 na spe\u0142nienie si\u0119. Ograniczanie si\u0119 do spraw prostych, podstawowych, nie b\u0119d\u0105cych w stanie cz\u0142owieka zaanga\u017cowa\u0107 maksymalnie, ostatecznie prowadzi do frustracji i niespe\u0142nienia, jako \u017ce  cz\u0142owiek w swym rozwoju nie posiada jakich\u015b wyra\u017anie okre\u015blonych granic doskonalenia si\u0119. Jest to szczeg\u00f3lnie widoczne w zakresie jego poznania intelektualnego, dzia\u0142ania (moralno\u015bci) czy tw\u00f3rczo\u015bci. Ka\u017cdy z natury chce wiedzie\u0107 jak najwi\u0119cej, posiada\u0107 czy zdobywa\u0107 jak najwi\u0119cej r\u00f3\u017cnych d\u00f3br, tworzy\u0107 rzeczy najpi\u0119kniejsze czy najbardziej u\u017cyteczne, w spos\u00f3b mo\u017cliwie najdoskonalszy. Jest to skutkiem duchowego elementu natury cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wraz z cia\u0142em j\u0105 stanowi.<\/p>\n\n\n\n

O ile aspekt cielesno\u015bci i materialno\u015bci jest zwi\u0105zany z r\u00f3\u017cnymi ograniczeniami fizycznymi czy biologicznymi, o tyle sfera ducha im nie podlega. Tak wi\u0119c dziedziny prawdy, dobra i pi\u0119kna nie maj\u0105 jakich\u015b ogranicze\u0144, zawsze mo\u017cna pozna\u0107 i zrozumie\u0107 wi\u0119cej, posi\u0105\u015b\u0107 wi\u0119cej d\u00f3br czy to o charakterze materialnym czy bardziej duchowo-kulturalnym, pi\u0119kniej \u017cy\u0107, tworzy\u0107 czy pracowa\u0107. Tak wi\u0119c spe\u0142nienia si\u0119 cz\u0142owieka upatrywano w dziedzinie d\u00f3br duchowych, a te, ze wzgl\u0119du na spo\u0142eczn\u0105 natur\u0119 cz\u0142owieka i jego ograniczenia, osi\u0105gane s\u0105 we wsp\u00f3lnocie, przez wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z innymi, poprzez relacje o charakterze osobowym, a wi\u0119c anga\u017cuj\u0105ce poznanie, wolno\u015b\u0107 i w ko\u0144cu mi\u0142o\u015b\u0107 do innych ludzi. Drugi cz\u0142owiek stanowi najbardziej adekwatny i w\u0142a\u015bciwy obiekt odniesienia si\u0119 dla innego cz\u0142owieka, ze wzgl\u0119du w\u0142a\u015bnie na w\u0142asno\u015bci osobowe \u2013 poznanie intelektualne, wolno\u015b\u0107 wyboru i decydowania o sobie. Prawid\u0142owe relacje z innymi s\u0105 ostatecznie warunkiem koniecznym spe\u0142nienia si\u0119 cz\u0142owieka w \u017cyciu osobowym, a wi\u0119c szcz\u0119\u015bcia. To w\u0142a\u015bnie jest celem \u017cycia ludzkiego, a wszystko inne, co temu s\u0142u\u017cy, ma charakter jedynie \u015brodka do celu.<\/p>\n\n\n\n

Odkrycie tych prawd i podstawowych zale\u017cno\u015bci dotycz\u0105cych \u017cycia ludzkiego dokona\u0142o si\u0119 ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci za spraw\u0105 filozofii, kt\u00f3ra wtedy by\u0142a synonimem nauki, najbardziej og\u00f3lnej i obejmuj\u0105cej wszystko, z kt\u00f3rej p\u00f3\u017aniej poprzez specyfikacj\u0119 bardziej szczeg\u00f3\u0142owych przedmiot\u00f3w rozwin\u0119\u0142y si\u0119 inne nauki. Przyczynili si\u0119 do tego dwaj najwi\u0119ksi filozofowie Platon i jego ucze\u0144 Arystoteles. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce to w\u0142a\u015bnie filozofia jest najwa\u017cniejsz\u0105 i najwy\u017csz\u0105 z nauk, jak wskazywa\u0142a sama nazwa, \u017ce jest to \u201eumi\u0142owanie m\u0105dro\u015bci\u201d, a m\u0105dro\u015b\u0107 przecie\u017c jest w\u0142a\u015bnie czym\u015b najwa\u017cniejszym dla cz\u0142owieka, za\u015b jej zdobycie jego najwa\u017cniejszym zadaniem. A jednak w\u0142a\u015bnie oni analizuj\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107 odkryli, \u017ce musi ona mie\u0107 jak\u0105\u015b wy\u017csz\u0105 przyczyn\u0119 swego powstania i zaistnienia. Jak bowiem lakonicznie stwierdzi\u0142 Arystoteles, \u0142\u00f3\u017cko nie z\u0142o\u017cy si\u0119 samo z desek, a deski te\u017c nie urosn\u0105 jak drzewa czy nie urodz\u0105 si\u0119 z czego\u015b. Je\u015bli to nie cz\u0142owiek jest tw\u00f3rc\u0105 wszech\u015bwiata, a odkrywamy w nim zadziwiaj\u0105cy porz\u0105dek, prawa, w\u0142asno\u015bci i zale\u017cno\u015bci, to nie pochodzi on z przypadku czy z nico\u015bci. \u015awiat musi mie\u0107 rozumn\u0105 i pot\u0119\u017cn\u0105 przyczyn\u0119, zdoln\u0105 do zaprojektowania tak z\u0142o\u017conych struktur i powo\u0142ania ich do istnienia, a nawet ci\u0105g\u0142ego podtrzymywania i ewentualnego kierowania nimi tak, aby wszystko w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142a\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

To odkrycie by\u0142o fundamentalne dla ca\u0142ej filozofii, bo oznacza\u0142o, \u017ce w\u015br\u00f3d wszystkich rzeczy znajdowanych w \u015bwiecie, \u017cadna nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 tak doskona\u0142a i wyj\u0105tkowa, jak Stw\u00f3rca wszystkiego. Skoro wszystko jest przenikni\u0119te rozumno\u015bci\u0105  i sensem, dzia\u0142a celowo, wed\u0142ug praw i w ustalonym porz\u0105dku nawet w skali kosmicznej, to jednoznacznie wskazuje na rozumny charakter Stw\u00f3rcy. Musi On zatem podobnie ja my by\u0107 bytem osobowym, tylko o wiele pot\u0119\u017cniejszym i doskonalszym w swym istnieniu i mocy. I w tym \u015bwietle nowego sensu nabra\u0142y wierzenia religijne i mitologie. To ju\u017c nie s\u0105 wyobra\u017cenia, bajki, wymy\u015blone opowiadania czy mity, ale za nimi stoi inna rzeczywisto\u015b\u0107 – boska, kt\u00f3r\u0105 one mniej czy bardziej racjonalnie pr\u00f3bowa\u0142y zg\u0142\u0119bi\u0107, opisa\u0107 czy chocia\u017cby wskaza\u0107, zasygnalizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W tym momencie filozofia sta\u0142a si\u0119 po cz\u0119\u015bci teologi\u0105, a wi\u0119c pr\u00f3b\u0105 zg\u0142\u0119bienia natury Boga na tyle, na ile da\u0142o si\u0119 to wywnioskowa\u0107 ze skutk\u00f3w jego dzia\u0142ania w \u015bwiecie. \u015awiat bowiem jako dzie\u0142o Stw\u00f3rcy co\u015b  mo\u017ce ujawni\u0107 o Nim samym, podobnie jak na dziele ludzkim jego tw\u00f3rca odciska sw\u00f3j charakter. Filozofowie zrozumieli, \u017ce spe\u0142nienie si\u0119 cz\u0142owieka, o kt\u00f3rym wcze\u015bniej m\u00f3wili, nabra\u0142oby zupe\u0142nie innego charakteru, gdyby tak wej\u015b\u0107 w jaki\u015b kontakt z tak doskona\u0142ym bytem. Jako \u017ar\u00f3d\u0142o wszelkiej prawdy, kt\u00f3r\u0105 cz\u0142owieka odczytuje w \u015bwiecie i zasada wszelkiego dobra, jakiego do\u015bwiadcza w swoim \u017cyciu, a tak\u017ce najwy\u017csze pi\u0119kno, kt\u00f3rego odblaski ci\u0105gle mu towarzysz\u0105 poprzez \u015bwiat natury, B\u00f3g Stw\u00f3rca by\u0142by najdoskonalszym przedmiotem poznania, d\u0105\u017cenia (mi\u0142o\u015bci) i kontemplacji, podmiotem najdoskonalszej relacji osobowej. Szcz\u0119\u015bcie p\u0142yn\u0105ce z tego by\u0142oby czym\u015b nieopisanym i niepor\u00f3wnywalnym z niczym dla ka\u017cdego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Jednak jak si\u0119 okaza\u0142o, B\u00f3g nie jest obecny w \u015bwiecie w taki spos\u00f3b, jak inne rzeczy, bo \u015bwiat z\u0142o\u017cony jest z rzeczy materialnych, widzialnych, ograniczonych w swych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach. Niesko\u0144czony i doskona\u0142y B\u00f3g-Stw\u00f3rca nie mo\u017ce podlega\u0107 takim ograniczeniom, a zatem nie mo\u017ce by\u0107 elementem \u015bwiata. Ludzie  b\u0119d\u0105c w \u015bwiecie, s\u0105 oddaleni od Niego czy oddzieleni  nieprzekraczaln\u0105 barier\u0105, mo\u017cna mie\u0107 tylko nadziej\u0119, \u017ce w swej wszechmocy wys\u0142uchuje On pr\u00f3\u015bb ludzi religijnych i jako\u015b na nie odpowiada. Jednak\u017ce bezpo\u015bredni kontakt b\u0119d\u0105cy warunkiem niezwyk\u0142ego spe\u0142nienia \u2013 boskiego szcz\u0119\u015bcia, wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 nieosi\u0105galny dla cz\u0142owieka, st\u0105d my\u015bl staro\u017cytna by\u0142a nacechowana pewn\u0105 doz\u0105 rozpaczy, sceptycyzmu, zw\u0105tpienia, a nawet jakiego\u015b nihilizmu. Nawet idea\u0142 filozoficznie opisane naturalnej doskona\u0142o\u015bci cz\u0142owieka wydawa\u0142 si\u0119 trudny do osi\u0105gni\u0119cia, ze wzgl\u0119du na wysoko postawion\u0105 poprzeczk\u0119, a mo\u017cliwy do osi\u0105gni\u0119cia w jakim\u015b wy\u017cszym stopniu tylko dla wyj\u0105tkowych jednostek znanych z przekaz\u00f3w historii.<\/p>\n\n\n\n

I w takim klimacie wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b niezwyk\u0142ego \u2013 nast\u0105pi\u0142o narodzenie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa \u2013 nowej religii, ale ustanowionej przez samego Syna Bo\u017cego. To, co by\u0142o marzeniem filozof\u00f3w, ale wydawa\u0142o si\u0119 nieosi\u0105galnym dla cz\u0142owieka, nagle za spraw\u0105 nieoczekiwanej i nieprzewidzianej interwencji samego Boga sta\u0142o si\u0119 faktem. To B\u00f3g sam w osobie Syna Bo\u017cego przyj\u0105\u0142 ludzk\u0105 posta\u0107, objawi\u0142 si\u0119 ludziom i pe\u0142n\u0105 prawd\u0119 o Nim samym i Jego troistym \u017cyciu wewn\u0119trznym, a tak\u017ce o cz\u0142owieku. A dodatkowo zbawi\u0142 ludzi od z\u0142a i zaoferowa\u0142 im pomoc w pokonywaniu s\u0142abo\u015bci i realizowaniu tego, o czym marzyli filozofowie \u2013 wej\u015bcia w relacj\u0119 osobow\u0105 z Nim i to jeszcze tak\u0105 przekraczaj\u0105c\u0105 bramy \u015bmierci. To wydarzenie ca\u0142kowicie zmieni\u0142o losy cywilizacji \u0142aci\u0144skiej i po\u015brednio ca\u0142ego \u015bwiata. Postawi\u0142o bowiem ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107 w perspektywie objawienia i zbawienia wiecznego, wiecznego spe\u0142nienia i szcz\u0119\u015bcia i to dla ka\u017cdego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zechce t\u0119 ofert\u0119 ze strony samego Boga przyj\u0105\u0107, zaakceptowa\u0107 i wed\u0142ug niej \u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Samo objawienie chrze\u015bcija\u0144skie i r\u00f3\u017cnorodne problemy z nim zwi\u0105zane sta\u0142y si\u0119 przedmiotem wielowiekowego namys\u0142u licznych my\u015blicieli, prowadz\u0105c do powstania teologii i wzbogacenia pewnymi tre\u015bciami samej filozofii. Sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c spraw\u0105 oczywist\u0105, \u017ce szko\u0142a jako instytucja przygotowuj\u0105ca m\u0142odych ludzi do doros\u0142ego, a wi\u0119c owocnego i spe\u0142nionego \u017cycia, musi w\u0142\u0105czy\u0107 w sw\u00f3j program przedmiot informuj\u0105cy o sprawach najwa\u017cniejszych dla cz\u0142owieka. Dzi\u0119ki temu m\u0142odzi ludzie przygotowuj\u0105 si\u0119 te\u017c do \u017cycia religijnego, a wi\u0119c poznawania Boga, kochania Go i trwania w tej uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105cej relacji w Nim przez ca\u0142e \u017cycie, a dalej w szcz\u0119\u015bliwej wieczno\u015bci. W tej perspektywie to staje si\u0119 celem \u017cycia cz\u0142owieka, a wszystko inne \u015brodkiem s\u0142u\u017c\u0105cym takiemu spe\u0142nieniu si\u0119 \u017cycia. Nie ulega zatem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce s\u0105 to sprawy fundamentalne, decyduj\u0105ce o ostatecznym losie cz\u0142owieka, st\u0105d jasn\u0105 staje si\u0119 odpowied\u017a na tytu\u0142owe zagadnienie o najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole. <\/p>\n\n\n\n

Jest nim w\u0142a\u015bnie religia i gdyby to powiedzie\u0107 na pocz\u0105tku, a jeszcze w jakim\u015b audytorium, to zapewne na twarzach pojawi\u0142by si\u0119 wyraz niedowierzania, a mo\u017ce nawet tu i tam da\u0142oby si\u0119 s\u0142ysze\u0107 wybuch \u015bmiechu. Ale tak w\u0142a\u015bnie jest i pr\u00f3ba eliminacji religii ze szko\u0142y, kt\u00f3ra przecie\u017c od pocz\u0105tku s\u0142u\u017cy\u0142a nauczaniu tego, co jest najwa\u017cniejsze i najpotrzebniejsze cz\u0142owiekowi do \u017cycia, by\u0142oby jakim\u015b jej zubo\u017ceniem, a nawet zaprzeczeniem jej misji czy sensu jej istnienia. Po co bowiem stara\u0107 si\u0119 o \u015brodki, jak nie chce si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 najwa\u017cniejszego, ostatecznego celu? A cel ten jest osi\u0105galny, bo to sam B\u00f3g chce pom\u00f3c cz\u0142owiekowi i wspiera go w tym zadaniu, je\u015bli z kolei cz\u0142owiekowi te\u017c zale\u017cy na sobie samym, na w\u0142asnym \u017cyciu i jego spe\u0142nieniu w wyj\u0105tkowy spos\u00f3b w wieczno\u015bci, a nie tylko ograniczeniu si\u0119 do tego co sko\u0144czone, czasowe, daj\u0105ce spe\u0142nienie tylko chwilowe i nieca\u0142kowite, w ograniczonym zakresie. Ad maiora nati sumus<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Zbigniew Pa\u0144puch<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dr hab. Zbigniew Pa\u0144puch – absolwent I Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. S. \u017beromskiego w Kielcach (1987), wsp\u00f3\u0142pracownik „Notabene”, absolwent Wydzia\u0142u Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II w Lublinie (1993), od 2020 prof. KUL JP II w Katedrze Antropologii Filozoficznej i Filozofii Prawa, autor monografii W poszukiwaniu szcz\u0119\u015bcia. \u015aladami aretologii Platona i Arystotelesa <\/em>(2015), Szcz\u0119\u015bcie a polityka. Aretologiczne podstawy politologii Platona i Arystotelesa<\/em> (2015), Sp\u00f3r o cielesno\u015b\u0107 <\/em>(2015), Realizm w czasach prze\u0142omu. Antyczne korzenie cywilizacji europejskiej <\/em>(2021), autor kilkudziesi\u0119ciu artyku\u0142\u00f3w naukowych, a tak\u017ce hase\u0142 w Powszechnej encyklopedii filozofii<\/em>, Encyklopedii bia\u0142ych plam<\/em> i Encyklopedii aksjologii pedagogicznej.<\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a>     Arystoteles, Polityka <\/em>1253 a 31, w: Arystoteles, Dzie\u0142a wszystkie<\/em>, t\u0142um. L.Piotrowicz, t. 6, Warszawa, PWN, 2001.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Instytucja szko\u0142y w naszej cywilizacji ma bardzo d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w antycznych. Sama nazwa grecka (schole \u2013 czas wolny) wskazuje na specyfik\u0119 \u017cycia cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym po wykonaniu wszystkich spraw koniecznych, zwi\u0105zanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb (tu wymieniano jedzenie, ubranie i schronienie), pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie czas wolny, kt\u00f3ry trzeba w\u0142a\u015bciwie zagospodarowa\u0107. Jako \u017ce cz\u0142owiek naturalnie pojawia si\u0119 i rozwija w rodzinie, dzieci do pewnego wieku s\u0105 pod opiek\u0105 rodzic\u00f3w i nie musz\u0105 pracowa\u0107, maj\u0105c w\u0142a\u015bnie czas wolny.
\n
\nTo w tamtych czasach te\u017c pojawi\u0142a si\u0119 koncepcja wychowania \u2013 paideia \u2013 rozumianego jako uprawa ducha ludzkiego, w kr\u0119gu \u0142aci\u0144skim nazwana potem kultur\u0105. Od pocz\u0105tku bowiem zdawano sobie spraw\u0119, ze cz\u0142owiek posiada r\u00f3\u017cnorodne zdolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci poznawania, dzia\u0142ania i tworzenia, kt\u00f3re mo\u017cna rozwija\u0107.
\n
\nJak pisa\u0142 Arystoteles, cz\u0142owiek wydoskonalony jest najlepsz\u0105 z istot \u017cyj\u0105cych, tak bez prawa i poczucia sprawiedliwo\u015bci najgorszym ze wszystkich. Ta swoista uprawa wn\u0119trza cz\u0142owieka, podobnie do uprawy roli, co mo\u017ce da\u0107 wi\u0119ksze i lepsze plony, jest w\u0142a\u015bnie jego kultur\u0105.
\n
\nOczywi\u015bcie proces takiego kszta\u0142cenia i wychowania nie dotyczy tylko dzieci, wtedy nazywany by\u0142 pedagogi\u0105 (prowadzenie, kierowaniem dziecka przez pedagoga, potem nazwa zacz\u0119\u0142a przys\u0142ugiwa\u0107 specjalnej dziedzinie nauki), ale tak\u017ce ludzi doros\u0142ych, a wtedy przechodzi on ju\u017c raczej w samowychowanie.
\n
\nW ten spos\u00f3b pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c my\u015bl o maksymalnym mo\u017cliwym dla danego cz\u0142owieka rozwoju wszystkich zdolno\u015bci ludzkich (optimum potentiae), a \u017cycie na miar\u0119 tego maksimum, czyli ich realizacja prowadzi\u0142a do spe\u0142nienia si\u0119 (szcz\u0119\u015bcia).<\/p>\n","protected":false},"author":72,"featured_media":16721,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[257,240],"tags":[],"class_list":["post-16715","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-filozofia","category-notabene"],"yoast_head":"\nNajwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Instytucja szko\u0142y w naszej cywilizacji ma bardzo d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w antycznych. Sama nazwa grecka (schole \u2013 czas wolny) wskazuje na specyfik\u0119 \u017cycia cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym po wykonaniu wszystkich spraw koniecznych, zwi\u0105zanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb (tu wymieniano jedzenie, ubranie i schronienie), pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie czas wolny, kt\u00f3ry trzeba w\u0142a\u015bciwie zagospodarowa\u0107. Jako \u017ce cz\u0142owiek naturalnie pojawia si\u0119 i rozwija w rodzinie, dzieci do pewnego wieku s\u0105 pod opiek\u0105 rodzic\u00f3w i nie musz\u0105 pracowa\u0107, maj\u0105c w\u0142a\u015bnie czas wolny. To w tamtych czasach te\u017c pojawi\u0142a si\u0119 koncepcja wychowania \u2013 paideia \u2013 rozumianego jako uprawa ducha ludzkiego, w kr\u0119gu \u0142aci\u0144skim nazwana potem kultur\u0105. Od pocz\u0105tku bowiem zdawano sobie spraw\u0119, ze cz\u0142owiek posiada r\u00f3\u017cnorodne zdolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci poznawania, dzia\u0142ania i tworzenia, kt\u00f3re mo\u017cna rozwija\u0107. Jak pisa\u0142 Arystoteles, cz\u0142owiek wydoskonalony jest najlepsz\u0105 z istot \u017cyj\u0105cych, tak bez prawa i poczucia sprawiedliwo\u015bci najgorszym ze wszystkich. Ta swoista uprawa wn\u0119trza cz\u0142owieka, podobnie do uprawy roli, co mo\u017ce da\u0107 wi\u0119ksze i lepsze plony, jest w\u0142a\u015bnie jego kultur\u0105. Oczywi\u015bcie proces takiego kszta\u0142cenia i wychowania nie dotyczy tylko dzieci, wtedy nazywany by\u0142 pedagogi\u0105 (prowadzenie, kierowaniem dziecka przez pedagoga, potem nazwa zacz\u0119\u0142a przys\u0142ugiwa\u0107 specjalnej dziedzinie nauki), ale tak\u017ce ludzi doros\u0142ych, a wtedy przechodzi on ju\u017c raczej w samowychowanie. W ten spos\u00f3b pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c my\u015bl o maksymalnym mo\u017cliwym dla danego cz\u0142owieka rozwoju wszystkich zdolno\u015bci ludzkich (optimum potentiae), a \u017cycie na miar\u0119 tego maksimum, czyli ich realizacja prowadzi\u0142a do spe\u0142nienia si\u0119 (szcz\u0119\u015bcia).\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"NOTABENE.WORLD\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Notabene.World\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-09T00:56:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-15T14:25:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"445\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Zbigniew Pa\u0144puch\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Zbigniew Pa\u0144puch\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Zbigniew Pa\u0144puch\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2d6e7badbe0bf3c0851aa392c01013b1\"},\"headline\":\"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole\",\"datePublished\":\"2025-08-09T00:56:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-15T14:25:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/\"},\"wordCount\":2486,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1\",\"articleSection\":[\"Filozofia\",\"NOTABENE 1985-2025\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/\",\"name\":\"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1\",\"datePublished\":\"2025-08-09T00:56:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-15T14:25:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/08\\\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1\",\"width\":800,\"height\":445},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/\",\"name\":\"NOTABENE.WORLD\",\"description\":\"Przekaz. Warto\u015bci. Wsp\u00f3lnota.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#organization\",\"name\":\"NOTABENE.WORLD\",\"url\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/01\\\/NB-club-start-www1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/01\\\/NB-club-start-www1.jpg\",\"width\":1000,\"height\":839,\"caption\":\"NOTABENE.WORLD\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/Notabene.World\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/2d6e7badbe0bf3c0851aa392c01013b1\",\"name\":\"Zbigniew Pa\u0144puch\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Zbigniew Pa\u0144puch\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/notabene.world\\\/nb\\\/author\\\/zbi-pan\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD","og_description":"Instytucja szko\u0142y w naszej cywilizacji ma bardzo d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w antycznych. Sama nazwa grecka (schole \u2013 czas wolny) wskazuje na specyfik\u0119 \u017cycia cz\u0142owieka, w kt\u00f3rym po wykonaniu wszystkich spraw koniecznych, zwi\u0105zanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb (tu wymieniano jedzenie, ubranie i schronienie), pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie czas wolny, kt\u00f3ry trzeba w\u0142a\u015bciwie zagospodarowa\u0107. Jako \u017ce cz\u0142owiek naturalnie pojawia si\u0119 i rozwija w rodzinie, dzieci do pewnego wieku s\u0105 pod opiek\u0105 rodzic\u00f3w i nie musz\u0105 pracowa\u0107, maj\u0105c w\u0142a\u015bnie czas wolny. To w tamtych czasach te\u017c pojawi\u0142a si\u0119 koncepcja wychowania \u2013 paideia \u2013 rozumianego jako uprawa ducha ludzkiego, w kr\u0119gu \u0142aci\u0144skim nazwana potem kultur\u0105. Od pocz\u0105tku bowiem zdawano sobie spraw\u0119, ze cz\u0142owiek posiada r\u00f3\u017cnorodne zdolno\u015bci, mo\u017cliwo\u015bci poznawania, dzia\u0142ania i tworzenia, kt\u00f3re mo\u017cna rozwija\u0107. Jak pisa\u0142 Arystoteles, cz\u0142owiek wydoskonalony jest najlepsz\u0105 z istot \u017cyj\u0105cych, tak bez prawa i poczucia sprawiedliwo\u015bci najgorszym ze wszystkich. Ta swoista uprawa wn\u0119trza cz\u0142owieka, podobnie do uprawy roli, co mo\u017ce da\u0107 wi\u0119ksze i lepsze plony, jest w\u0142a\u015bnie jego kultur\u0105. Oczywi\u015bcie proces takiego kszta\u0142cenia i wychowania nie dotyczy tylko dzieci, wtedy nazywany by\u0142 pedagogi\u0105 (prowadzenie, kierowaniem dziecka przez pedagoga, potem nazwa zacz\u0119\u0142a przys\u0142ugiwa\u0107 specjalnej dziedzinie nauki), ale tak\u017ce ludzi doros\u0142ych, a wtedy przechodzi on ju\u017c raczej w samowychowanie. W ten spos\u00f3b pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c my\u015bl o maksymalnym mo\u017cliwym dla danego cz\u0142owieka rozwoju wszystkich zdolno\u015bci ludzkich (optimum potentiae), a \u017cycie na miar\u0119 tego maksimum, czyli ich realizacja prowadzi\u0142a do spe\u0142nienia si\u0119 (szcz\u0119\u015bcia).","og_url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/","og_site_name":"NOTABENE.WORLD","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Notabene.World","article_published_time":"2025-08-09T00:56:00+00:00","article_modified_time":"2025-09-15T14:25:55+00:00","og_image":[{"width":800,"height":445,"url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Zbigniew Pa\u0144puch","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Zbigniew Pa\u0144puch","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/"},"author":{"name":"Zbigniew Pa\u0144puch","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#\/schema\/person\/2d6e7badbe0bf3c0851aa392c01013b1"},"headline":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole","datePublished":"2025-08-09T00:56:00+00:00","dateModified":"2025-09-15T14:25:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/"},"wordCount":2486,"publisher":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1","articleSection":["Filozofia","NOTABENE 1985-2025"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/","url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/","name":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole - NOTABENE.WORLD","isPartOf":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1","datePublished":"2025-08-09T00:56:00+00:00","dateModified":"2025-09-15T14:25:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1","width":800,"height":445},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/najwazniejszy-przedmiot-w-szkole\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/notabene.world\/nb\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Najwa\u017cniejszy przedmiot w szkole"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#website","url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/","name":"NOTABENE.WORLD","description":"Przekaz. Warto\u015bci. Wsp\u00f3lnota.","publisher":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/notabene.world\/nb\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#organization","name":"NOTABENE.WORLD","url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/NB-club-start-www1.jpg","contentUrl":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/NB-club-start-www1.jpg","width":1000,"height":839,"caption":"NOTABENE.WORLD"},"image":{"@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/Notabene.World"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/notabene.world\/nb\/#\/schema\/person\/2d6e7badbe0bf3c0851aa392c01013b1","name":"Zbigniew Pa\u0144puch","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/52def8bebdd1926fb9bb443d2fca4d3682519e9642886944e708a5742428a697?s=96&d=mm&r=g","caption":"Zbigniew Pa\u0144puch"},"url":"https:\/\/notabene.world\/nb\/author\/zbi-pan\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/lyk-zpan.jpg?fit=800%2C445&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pdCobN-4lB","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/users\/72"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16715"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16734,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16715\/revisions\/16734"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16721"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/notabene.world\/nb\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}