Stary, kanciasty wagonik \u201esiedemnastki\u201d, wstrz\u0105sany dziwnymi drganiami, wzi\u0105\u0142 zakr\u0119t ze Straszewskiego w prawo. Gdy tramwaj skr\u0119ca\u0142 w ciasny \u0142uk, ulica rozbrzmiewa\u0142a przeszywaj\u0105cym piskiem metalu \u2013 jakby kto\u015b przeci\u0105ga\u0142 gwo\u017adziem po tafli szk\u0142a. A\u017c ciarki przechodzi\u0142y nam po plecach.<\/p>\n\n\n\n
T\u0142um student\u00f3w zajmowa\u0142 ca\u0142e Planty pod Collegium Novum, obserwuj\u0105c ten manewr wagonika z rosn\u0105cym zdumieniem, gdy\u017c ulica, w kt\u00f3r\u0105 skr\u0119ca\u0142, zosta\u0142a zablokowana zwartym szpalerem zomowc\u00f3w uzbrojonych w d\u0142ugie pa\u0142y i du\u017ce tarcze \u2013 w \u017cargonie \u201ehoplit\u00f3w\u201d. Rozst\u0105pili si\u0119, a tramwaj powoli wjecha\u0142 na prost\u0105. To by\u0142a jego sta\u0142a trasa na Cichy K\u0105cik. Przystanek znajdowa\u0142 si\u0119 tu\u017c za falang\u0105 i nikomu o zdrowych zmys\u0142ach nie przysz\u0142oby do g\u0142owy, \u017ce tam si\u0119 zatrzyma. A jednak.<\/p>\n\n\n\n
Wysiad\u0142 jeden pasa\u017cer. Zata\u0144czy\u0142 po zej\u015bciu ze schodka pijacki taniec i z\u0142apa\u0142 si\u0119 latarni. \u201eSiedemnastka\u201d odjecha\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzy t\u0142umem na Plantach a zomowcami trwa\u0142a za\u017carta wymiana cios\u00f3w \u2013 z jednej strony lecia\u0142 bruk, w drug\u0105 gaz. Harcownicy z parku podchodzili coraz bli\u017cej kordonu, a kostki brukowe trafia\u0142y w tarcze coraz celniej i mocniej. Kto\u015b da\u0142 rozkaz, gliniarze odwr\u00f3cili si\u0119 w ty\u0142 zwrot i w uporz\u0105dkowanym szyku zacz\u0119li si\u0119 wycofywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Pijaczek, z opuszczon\u0105 g\u0142ow\u0105, wyszed\u0142 im naprzeciw. Szed\u0142 powoli ku Plantom. Nagle stan\u0105\u0142 jak wryty, widz\u0105c kohort\u0119 zmierzaj\u0105c\u0105 wprost na siebie. Byli tu\u017c przed nim. Otrze\u017awia\u0142 w oka mgnieniu i kontynuowa\u0142 marsz prosto w zomowc\u00f3w. Chyba czu\u0142, \u017ce chwila zawahania mog\u0142aby go kosztowa\u0107 ca\u0142\u0105 stawk\u0119 \u2013 musia\u0142 by\u0107 pewny i naturalny w swoim kroku. Musia\u0142 wzbudzi\u0107 w\u015br\u00f3d hoplit\u00f3w szacunek, a przez szacunek \u2013 akceptacj\u0119, a przez akceptacj\u0119 \u2013 przyzwolenie na przej\u015bcie na drug\u0105 stron\u0119.<\/p>\n\n\n\n
To by\u0142 PRL \u2013 \u201e\u015bwi\u0119tego pijaka\u201d si\u0119 nie tyka\u0142o. To inna kategoria obywatela \u2013 nie agresywny student UJ, nie m\u015bciwy robotnik z Huty, nie \u201eklecha\u201d od Dominikan\u00f3w. To by\u0142 sw\u00f3j \u2013 masowy tw\u00f3r systemu.<\/p>\n\n\n\n
Tyraliera milicji stworzy\u0142a luk\u0119, a on \u2013 jak Moj\u017cesz, tylko zygzakiem (napruty by\u0142 ponad ludzk\u0105 miar\u0119) \u2013 wst\u0105pi\u0142 w ciemn\u0105 otch\u0142a\u0144. Odwr\u00f3cone wektory pr\u0119dko\u015bci tego manewru sprawi\u0142y, \u017ce oba podmioty (pijaczyna oraz wataha z pa\u0142ami) ju\u017c po chwili dzieli\u0142a spora odleg\u0142o\u015b\u0107 a dystans r\u00f3s\u0142 szybko.<\/p>\n\n\n\n
Manewr zako\u0144czy\u0142 si\u0119 raptownym zatrzymaniem tyraliery \u2013 pad\u0142 rozkaz zaj\u0119cia nowej pozycji, wi\u0119c odwr\u00f3cili si\u0119 i zn\u00f3w utworzyli mur z tarcz pleksi, w kt\u00f3ry rytmicznie walili pa\u0142ami.<\/p>\n\n\n\n
Setki m\u0142odych ludzi na Plantach z uwag\u0105 obserwowa\u0142y te manewry \u2013 zapanowa\u0142a pauza w wymianie cios\u00f3w z milicj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Nagle rozleg\u0142y si\u0119 okrzyki: \u201eKapu\u015b!\u201d, \u201eEsbek!\u201d, \u201eTo tajniak!\u201d, i w jego kierunku polecia\u0142y kostki brukowe. Sytuacja zrobi\u0142a si\u0119 nieciekawa dla naszego bohatera. Dotar\u0142o do niego z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105c w pasie ziemi niczyjej, nie ma \u017cadnej ochrony \u2013 ani przed kamieniami, ani przed gazem, kt\u00f3rego zaraz niechybnie u\u017cyje ZOMO.<\/p>\n\n\n\n
Sta\u0142 \u2013 a raczej chwia\u0142 si\u0119 \u2013 jeszcze przez chwil\u0119, rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 nieporadnie. Nagle pochyli\u0142 si\u0119 i si\u0119gn\u0105\u0142 po najbli\u017cej le\u017c\u0105cy kamie\u0144. Zwr\u00f3cony teraz twarz\u0105 do t\u0142umu, wychyli\u0142 si\u0119, mierz\u0105c rzut, po czym \u2013 co niebywa\u0142e zwa\u017cywszy na jego stan \u2013 obr\u00f3ci\u0142 si\u0119 p\u0142ynnie o sto osiemdziesi\u0105t stopni i cisn\u0105\u0142 kostk\u0105 w tarcz\u0119 oddalonego o jakie\u015b pi\u0119tna\u015bcie metr\u00f3w \u201ehoplity\u201d.<\/p>\n\n\n\n
T\u0142um zawy\u0142 z zachwytu. \u201eTo nasz!\u201d. Zacz\u0105\u0142 biec, ile si\u0142 w nogach, szerokimi \u0142ukami, pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 i nie wywin\u0105\u0107 or\u0142a na tramwajowym torowisku. \u201eDajesz, dajesz!\u201d \u2013 dopingowali.<\/p>\n\n\n\n
Gdy by\u0142 ju\u017c blisko, kilku ch\u0142opak\u00f3w wyrwa\u0142o si\u0119, by pom\u00f3c na ostatnich metrach dystansu. Wreszcie znikn\u0105\u0142 w t\u0142umie.. Czas by\u0142 najwy\u017cszy \u2013 pierwsza salwa gazu w\u0142a\u015bnie wykwit\u0142a nad szpalerem zomowc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Opowiada\u0142em t\u0119 histori\u0119 wiele razy, doszukuj\u0105c si\u0119 w niej takiej czy innej symboliki. Interpretacja zmienia\u0142a si\u0119 z up\u0142ywem lat. Sama opowie\u015b\u0107 pozostawa\u0142a bez zmian a interpretacje pokazywa\u0142y mi, jak zmienia si\u0119 \u015bwiat, otoczenie i ja sam.<\/p>\n\n\n\n
Teraz my\u015bl\u0119, \u017ce jakakolwiek symbolika tej sceny ju\u017c nie istnieje. W mojej pami\u0119ci pozosta\u0142 zapis zdarze\u0144 \u2013 klisza historii, obraz \u017cycia prawdziwych ludzi w realnej przestrzeni. Tylko tyle. I a\u017c tyle.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/notabene.world\/nb\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/pifa.jpg?resize=200%2C200&ssl=1\")
<\/figure>Piotr Fajks<\/strong><\/p>\n\n\n\n Piotr Fajks jest absolwentem I L. O. im. Stefana \u017beromskiego w Kielcach (matura 1984) oraz Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie. W czasach szkolnych stworzy\u0142 wiele niezapomnianych tekst\u00f3w, z kt\u00f3rych szczeg\u00f3lnie zapami\u0119tano do dzisiaj musical pt. „Pastora\u0142ka szkolna” (1982). W latach 2004-2006 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dyrektora pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dyrektora biura wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej i handlu w TVP. W latach 2006-2014 by\u0142 prezesem Polskich Medi\u00f3w, nadawcy TV4 i TV6, kt\u00f3ra zosta\u0142a po\u0142\u0105czona z Telewizj\u0105 Polsat. W latach 2014-2023 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 cz\u0142onka zarz\u0105du Polsatu.<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Drobne wypad\u0142y praktycznie z obiegu. Le\u017c\u0105 gdzie\u015b zapomniane \u2013 w szufladach, puszkach, s\u0142oikach. Najbardziej chyba przydaj\u0105 si\u0119 w fontannach. Rzadko u\u017cywane, potrafi\u0105 jednak czasem wywo\u0142a\u0107 eksplozj\u0119 rado\u015bci u pani na poczcie czy w sobot\u0119 u pana na targu. Si\u0119gam po takiego moniaka, wysup\u0142uj\u0119 go z pami\u0119ci i k\u0142ad\u0119 przed Tob\u0105 na dow\u00f3d, \u017ce to, czego do\u015bwiadczyli\u015bmy, jest sko\u0144czone \u2013 ale ci\u0105gle istnieje.
\n
\n3 maja 1988
\n
\nStary, kanciasty wagonik \u201esiedemnastki\u201d, wstrz\u0105sany dziwnymi drganiami, wzi\u0105\u0142 zakr\u0119t ze Straszewskiego w prawo. Gdy tramwaj skr\u0119ca\u0142 w ciasny \u0142uk, ulica rozbrzmiewa\u0142a przeszywaj\u0105cym piskiem metalu \u2013 jakby kto\u015b przeci\u0105ga\u0142 gwo\u017adziem po tafli szk\u0142a. A\u017c ciarki przechodzi\u0142y nam po plecach.
\n
\nT\u0142um student\u00f3w zajmowa\u0142 ca\u0142e Planty pod Collegium Novum, obserwuj\u0105c ten manewr wagonika z rosn\u0105cym zdumieniem, gdy\u017c ulica, w kt\u00f3r\u0105 skr\u0119ca\u0142, zosta\u0142a zablokowana zwartym szpalerem zomowc\u00f3w uzbrojonych w d\u0142ugie pa\u0142y i du\u017ce tarcze \u2013 w \u017cargonie \u201ehoplit\u00f3w\u201d. Rozst\u0105pili si\u0119, a tramwaj powoli wjecha\u0142 na prost\u0105. To by\u0142a jego sta\u0142a trasa na Cichy K\u0105cik. Przystanek znajdowa\u0142 si\u0119 tu\u017c za falang\u0105 i nikomu o zdrowych zmys\u0142ach nie przysz\u0142oby do g\u0142owy, \u017ce tam si\u0119 zatrzyma. A jednak.
\n
\nWysiad\u0142 jeden pasa\u017cer. Zata\u0144czy\u0142 po zej\u015bciu ze schodka pijacki taniec i z\u0142apa\u0142 si\u0119 latarni. \u201eSiedemnastka\u201d odjecha\u0142a.
\n
\nMi\u0119dzy t\u0142umem na Plantach a zomowcami trwa\u0142a za\u017carta wymiana cios\u00f3w \u2013 z jednej strony lecia\u0142 bruk, w drug\u0105 gaz. Harcownicy z parku podchodzili coraz bli\u017cej kordonu, a kostki brukowe trafia\u0142y w tarcze coraz celniej i mocniej. Kto\u015b da\u0142 rozkaz, gliniarze odwr\u00f3cili si\u0119 w ty\u0142 zwrot i w uporz\u0105dkowanym szyku zacz\u0119li si\u0119 wycofywa\u0107.
\n
\nPijaczek, z opuszczon\u0105 g\u0142ow\u0105, wyszed\u0142 im naprzeciw. Szed\u0142 powoli ku Plantom. Nagle stan\u0105\u0142 jak wryty, widz\u0105c kohort\u0119 zmierzaj\u0105c\u0105 wprost na siebie. Byli tu\u017c przed nim. Otrze\u017awia\u0142 w oka mgnieniu i kontynuowa\u0142 marsz prosto w zomowc\u00f3w. Chyba czu\u0142, \u017ce chwila zawahania mog\u0142aby go kosztowa\u0107 ca\u0142\u0105 stawk\u0119 \u2013 musia\u0142 by\u0107 pewny i naturalny w swoim kroku. Musia\u0142 wzbudzi\u0107 w\u015br\u00f3d hoplit\u00f3w szacunek, a przez szacunek \u2013 akceptacj\u0119, a przez akceptacj\u0119 \u2013 przyzwolenie na przej\u015bcie na drug\u0105 stron\u0119.
\n
\nTo by\u0142 PRL \u2013 \u201e\u015bwi\u0119tego pijaka\u201d si\u0119 nie tyka\u0142o. To inna kategoria obywatela \u2013 nie agresywny student UJ, nie m\u015bciwy robotnik z Huty, nie \u201eklecha\u201d od Dominikan\u00f3w. To by\u0142 sw\u00f3j \u2013 masowy tw\u00f3r systemu.<\/p>\n","protected":false},"author":80,"featured_media":17222,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"no_sidebar_content_centered","colormag_page_sidebar_layout":"no_sidebar","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[64,240],"tags":[],"class_list":["post-17211","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-notabene"],"yoast_head":"\n