Na Karcz\u00f3wce, oddalonej od miasta dwa kilometry, ca\u0142e wzg\u00f3rze pokryte jest sosnowym lasem. Stare grube sosny, kiedy szumi\u0105 w czasie wichury, to w ich szumie wielokrotnie s\u0142ysza\u0142em j\u0119ki, wycia, jakie\u015b dziwne zawodzenia, jakby kto\u015b p\u0142aka\u0142, skar\u017cy\u0142 si\u0119, kogo\u015b wzywa\u0142. Przychodzi\u0142em do domu, opowiada\u0142em o tym, ale nikt nie chcia\u0142 wierzy\u0107 temu, co m\u00f3wi\u0142em. Ale pewnego, okupacyjnego wieczora, kiedy siedzieli\u015bmy w p\u00f3\u0142mroku, bo izb\u0119 roz\u015bwietla\u0142y tylko migoc\u0105ce blaski o komina, bo nie by\u0142o nafty, ani \u015bwieczki, m\u00f3j tato zacz\u0105\u0142 opowiada\u0107 o tym, co sam widzia\u0142, i o tym, co s\u0142ysza\u0142 od dziadka. Wytworzy\u0142a si\u0119 dziwna atmosfera, bo po \u015bcianach i na suficie ta\u0144czy\u0142y cienie od p\u0142omienia, pod kuchni\u0105 co\u015b skwiercza\u0142o, pokazywa\u0142y si\u0119 niebieskie albo seledynowe p\u0142omyki. Mama wtedy zawsze bra\u0142a r\u00f3\u017caniec do r\u0119ki i zaczyna\u0142a odmawia\u0107 p\u00f3\u0142g\u0142osem paciorki: Ojcze nasz, zdrowa\u015b i wieczny odpoczynek, bo m\u00f3wi\u0142a \u2013 i chyba by\u0142a o tym mocno przekonana \u2013 \u017ce to skwiercz\u0105 i skar\u017c\u0105 si\u0119 dusze zmar\u0142ych, prosz\u0105c w ten spos\u00f3b o modlitw\u0119. Ale tego wieczora mamy nie by\u0142o w domu, bo posz\u0142a na cha\u0142upki nieco poplotkowa\u0107 z innymi babami przy darciu pierza, wi\u0119c tata podj\u0105\u0142 opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra chyba w jego intencji mia\u0142a mnie wyja\u015bni\u0107 owe g\u0142osy, kt\u00f3re s\u0142ysza\u0142em w poszumie starych sosen.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3wi\u0105 starzy ludzie, \u017ce drzewa \u017cyj\u0105, \u017ce pami\u0119taj\u0105 wszystko, co dzia\u0142o si\u0119 w lesie, pami\u0119taj\u0105, kto si\u0119 powiesi\u0142 \u2013 a by\u0142o takich wypadk\u00f3w kilka. M\u00f3wi\u0142 tata \u2013 albo kto z kim bi\u0142 si\u0119 w czasie wojny lub powstania. Na tych drzewach szubienicach wieszana krzy\u017c albo \u015bwi\u0119ty obrazek; przechodz\u0105c tamt\u0119dy trzeba zdj\u0105\u0107 czapk\u0119, prze\u017cegna\u0107 si\u0119 i powiedzie\u0107: wieczny odpoczynek\u2026 Ko\u0142o tych sosen i w tych miejscach zdarza\u0142y si\u0119 dziwne rzeczy. Jednego razu, kiedy ch\u0142op jecha\u0142 wozem do m\u0142yna, zapomnia\u0142 si\u0119 prze\u017cegna\u0107, bo by\u0142 pijany, to ko\u0144 nagle stan\u0105\u0142 d\u0119ba, p\u0119k\u0142 dyszel, jedno ko\u0142a odlecia\u0142o od wozu i potoczy\u0142o si\u0119 z g\u00f3rki w rosn\u0105ce g\u0119sto tarniny i w \u017caden spos\u00f3b nie mo\u017cna go by\u0142o znale\u017a\u0107. Kiedy w\u00f3z stan\u0105\u0142 i przechyli\u0142 si\u0119 na jedn\u0105 stron\u0119, wo\u017anica zsun\u0105\u0142 si\u0119 z siedzenia i wtedy otrze\u017awia\u0142, a zobaczywszy, co si\u0119 sta\u0142o, nie zakl\u0105\u0142 tylko, opar\u0142szy si\u0119 o konia powiedzia\u0142: \u201eJezus, Maryjo, J\u00f3zefie \u015bwi\u0119ty, co ja teraz poczn\u0119?\u201d w tej chwili us\u0142ysza\u0142 nieopodal siebie jaki\u015b przejmuj\u0105cy chichot i jakby t\u0119tent galopuj\u0105cego konia, po niebie przelecia\u0142a z\u0142ocista pr\u0119ga b\u0142yskawicy i zapanowa\u0142a wielka cisza.<\/p>\n\n\n\n
Ch\u0142op obszed\u0142 w\u00f3z doko\u0142a, poklepa\u0142 konia, co\u015b mamrocz\u0105c, aby sta\u0142 spokojnie rozejrza\u0142 si\u0119 doko\u0142a. Zobaczy\u0142 ko\u0142o o kilkana\u015bcie krok\u00f3w od wozy, oparte o pie\u0144 sosny, wi\u0119c poszed\u0142 po nie, przytoczy\u0142 do wozu, a poniewa\u017c by\u0142 kr\u0119py i silny, podsadzi\u0142 si\u0119 pod k\u0142onic\u0119, pod\u017awign\u0105\u0142 tyln\u0105 o\u015b i nadzia\u0142 na ni\u0105 ko\u0142o. Nakr\u0119tki znalaz\u0142 do\u015b\u0107 szybko, le\u017ca\u0142y w trawie, zaczopowa\u0142 wi\u0119c ko\u0142o, a kiedy podszed\u0142 do dyszla zobaczy\u0142, \u017ce nie z\u0142ama\u0142 si\u0119 tylko p\u0119k\u0142, wi\u0119c wystarczy\u0142o wzi\u0105\u0107 kawa\u0142ek drutu, mocno okr\u0119ci\u0107 i wszystko ju\u017c nadawa\u0142o si\u0119 do dalszej drogi. Zapad\u0142 ju\u017c zmrok, robi\u0142o si\u0119 szaro, na niebie pojawia\u0142y si\u0119 ma\u0142e gwiazdki. Podni\u00f3s\u0142szy g\u0142ow\u0119 do g\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142 na pniu starej sosny wisz\u0105cy krzy\u017c, wi\u0119c szybko prze\u017cegna\u0142 si\u0119, a \u015bwiadom rzeczy westchn\u0105\u0142 o pok\u00f3j dla dusz w czy\u015b\u0107cu cierpi\u0105cych. Zaraz te\u017c dziwny spok\u00f3j go opanowa\u0142, ko\u0144 zar\u017ca\u0142 i bez komendy \u201ewio\u201d \u017cwawo ruszy\u0142 przed siebie. Takich przypadk\u00f3w by\u0142o niema\u0142o \u2013 konkludowa\u0142 tata \u2013 i ludzie w to wierzyli, bo cz\u0119sto w snach przychodzili do nich ci, kt\u00f3rzy skorzystali na tej modlitwie, kt\u00f3rym si\u0119 ul\u017cy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
A pami\u0119tasz ten pomnik za ko\u015bcio\u0142em i wielki krzy\u017c na Bruszni, to przecie\u017c zosta\u0142y naznaczone miejsca powsta\u0144czej walki, w czasie kt\u00f3rej zgin\u0119li partyzanci. Stary Gawlik, kt\u00f3rzy maj\u0105 ju\u017c pewnie ze sto lat, oni sami nie wiedz\u0105 ile maj\u0105, ale na pewno du\u017co, byli \u015bwiadkiem takiego zdarzenia. Jako kilkunastoletni ch\u0142opak, wstawali wcze\u015bnie rano, aby wygna\u0107 krowy na pastwisko. S\u0142o\u0144ce ju\u017c wzesz\u0142o na ch\u0142opa, gdy dop\u0119dzili swoje krowy do sadzawki M\u00f3\u0142d\u00f3w. Nad sadzawk\u0105 sta\u0142 ja\u0142owiec gruby jak drzewo. Gawlik zobaczyli pod tym ja\u0142owcem kilka osiod\u0142anych koni i siedz\u0105cych w niewielkim kr\u0119gu kilku ludzi. Kiedy si\u0119 zbli\u017cyli ze swoj\u0105 \u017cywin\u0105, aby si\u0119 napi\u0142a wody, jeden z tych pan\u00f3w podni\u00f3s\u0142 si\u0119, by\u0142 wysoki, szczup\u0142y, na g\u0142owie mia\u0142 jak\u0105\u015b dziwn\u0105 czapk\u0119 kwadratow\u0105; zabrz\u0119cza\u0142y ostrogi kiedy ruszy\u0142 w kierunku pastucha. Gawlik zbledli ze strachu, ale nieznajomy u\u015bmiechn\u0105\u0142 si\u0119 i zapyta\u0142:<\/p>\n\n\n\n
– jeste\u015b tutejszy? Ch\u0142opak zapomnia\u0142 j\u0119zyka w g\u0119bie, wi\u0119c przytakn\u0105\u0142 g\u0142ow\u0105. A nieznajomy pyta\u0142 dalej:<\/p>\n\n\n\n
– dawno wsta\u0142e\u015b? Zn\u00f3w tylko ruch g\u0142owy potwierdzi\u0142, \u017ce dawno.<\/p>\n\n\n\n
– a widzia\u0142e\u015b mo\u017ce tutaj jakich ludzi? Na koniach, mo\u017ce wojskowych, kozak\u00f3w? Znasz Kozak\u00f3w? Widzia\u0142e\u015b kiedy Kozak\u00f3w? Ch\u0142opak przytakn\u0105\u0142 ruchem g\u0142owy. Nieznajomy powt\u00f3rzy\u0142 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pytania: czy widzia\u0142 takich tutaj lub w pobli\u017cu \u2013 ch\u0142opak przem\u00f3wi\u0142: byli tu, poili kunie, siedzieli tak samo, jak wy, panie, siedzicie. Wida\u0107 odpoczywali po jaki\u015b robocie, bo odpasali pa\u0142asze i po\u0142o\u017cyli ko\u0142o siebie. Mieli czerwone czopki, i takie same kubraki\u2026<\/p>\n\n\n\n
– a d\u0142ugo tu siedzieli? \u2013 zapyta\u0142 nieznajomy\u2026<\/p>\n\n\n\n
– nie d\u0142ugo panie, bo jagem wyszed\u0142 z cha\u0142upy do stajni, to uni byli, a jagem wraco\u0142 do cha\u0142upy to ju\u017c ich nie by\u0142o. Widzio\u0142em tylko, \u017ce jecha\u0142y w kierunku lasu, ku Bru\u015bni\u2026 <\/p>\n\n\n\n
– a kiedy to by\u0142o \u2013 zapyta\u0142 nieznajomu.<\/p>\n\n\n\n
– jo nie wiem, panie, ale kilka pocierzy to by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Nieznajomy wida\u0107 by\u0142 dow\u00f3dc\u0105 tego ma\u0142ego oddzia\u0142u, bo powiedzia\u0142 i wszyscy poderwali si\u0119 na r\u00f3wne nogi, podnie\u015bli z ziemi pasy, przy kt\u00f3rych wisia\u0142y szable, podeszli szybko do koni poprawiali siod\u0142a, poprzyci\u0105gali popr\u0119gi, sprawdzili w olsterach pistolety, niekt\u00f3rzy jeszcze jak\u0105\u015b szmat\u0105 starli z zad\u00f3w ko\u0144skich zasychaj\u0105c\u0105 pian\u0119 potn\u0105, pog\u0142adzili konie po pyskach, za\u0142o\u017cyli uzdy, zarzucili wodze na ko\u0144skie karki i sprawnie wskoczyli na siod\u0142a. Ten, kt\u00f3ry wypytywa\u0142 Gawlika – wtedy ch\u0142opaka mo\u017ce dziesi\u0119cioletniego, kt\u00f3remu Wojtek by\u0142o – ruszy\u0142 pierwszy, ale nie jechali w jakim\u015b szeregu tylko grup\u0105, najpierw st\u0119pa, ale zaraz konie ruszy\u0142y zgrabnym k\u0142usem. Kiedy min\u0119li domy, w kt\u00f3rych ludzi zacz\u0119li wstawa\u0107, by obrz\u0105dzi\u0107 gadzin\u0119, wjechali do lasu, spi\u0119li konie i ruszyli galopem. <\/p>\n\n\n\n
Gawlik Wojciech opowiadali, \u017ce najpierw pobi\u0142y si\u0119 Kozoki z Polokami wedle klasztoru na Korcz\u00f3wce i nasze przegra\u0142y, bo Kozok\u00f3w by\u0142o du\u017co, a naszych o po\u0142ow\u0119 mnij. Ale i tak napra\u0142y Kozuni\u00f3w\u2026 Le\u017ca\u0142y ich \u015bcierwa w trowie, pod krzokoami, a jeden to wpod do g\u0142\u0119bokiego do\u0142u, poraniony i siedzia\u0142 tam cicho, bo si\u0119 bo\u0142, \u017ce jak go nasze znajd\u0105 to zabij\u0105\u2026 Przesiedzio\u0142 ca\u0142\u0105 noc w gor\u0105czce, a rano znalaz\u0142y go zakonniki, przenios\u0142y do ko\u015bcio\u0142a, a p\u00f3\u017ani do celi, gdzie normalnie le\u017c\u0105 chore, robi\u0142y mu ok\u0142ady, dawa\u0142y jakie si lekarstwa, ale ju\u017c nic nie pomog\u0142o. Wytrzyma\u0142 tylko do po\u0142udnia, charcza\u0142, rzuco\u0142 si\u0119 na pos\u0142aniu, krzycza\u0142, a ko\u0142o po\u0142udnia wszystko zamilk\u0142o. Kiedy przyszed\u0142 do niego zakonnik, co si\u0119 normalnie choremi zajmuje, zoboczy\u0142, \u017ce le\u017cy bez ruchu, to wzion jego r\u0119ke, a p\u00f3\u017ani jeszcze dotkn\u0105\u0142 szyi i dopiero wtedy powiedzia\u0142 \u201enie \u017cyje\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Naszych tam ty\u017c Kozoki zdrowo poromba\u0142y, ale i tak nie tyle, co nasze Kozok\u00f3w. Niewielu si\u0119 uratowa\u0142o z ty grupy. To by\u0142y te, co nad sadzawk\u0105 Mo\u0142dy by\u0142y i Kozoki, i nasze. Teroz si\u0119 szuka\u0142y po omacku.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy wjecha\u0142y w las, to jo sto\u0142em nad sadzawk\u0105, w kt\u00f3ry woda by\u0142a czystszo jak dzisiaj, nie tylko kunie mog\u0142y pi\u0107, ale i cz\u0142owiek i nic mu si\u0119 nie dzio\u0142o. A zimno by\u0142a ta woda, \u017ce a\u017c z\u0119by bola\u0142y, ale jak si\u0119 chcia\u0142o pi\u0107, to si\u0119 pi\u0142o. No to sto\u0142em nad sadzawk\u0105 i patrzo\u0142em za nimi, ale mi znikn\u0119\u0142y w lesie, to si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142em do kr\u00f3w i wtedy us\u0142ysza\u0142em strza\u0142. Zn\u00f3w popatrzy\u0142em na Brusznie, zn\u00f3w strza\u0142, to jo \u2013 opowiada\u0142 stary Gawlik Wojciech \u2013 zostawi\u0142em krowy na \u0142\u0105ce pod opiek\u0105 Pana Boga, niech si\u0119 dzieje, co chce, polecio\u0142em za niemi do lasu, na Brunie.<\/p>\n\n\n\n
Troche mi zesz\u0142o, bo przecie uny na kuniach gna\u0142y, a jo na w\u0142asnych nogach, ale dolecio\u0142em do dembcok\u00f3w, obro\u015bni\u0119tych leszczyn\u0105 i tarnin\u0105 i zoboczy\u0142em na g\u00f3rce, gdzie stoi dzisioj wysokachny krzy\u017c, \u017ce si\u0119 bij\u0105 szablami, a w szablach odbija\u0142o sie s\u0142o\u0144ce i jak macha\u0142y tymi szablami to robi\u0142y sie takie wielgie ko\u0142a \u015bwiec\u0105ce. Sto\u0142em w tych tarninach i leszczynach i patrzo\u0142em jak co jaki\u015b czas albo Kozu\u0144, albo Polok przewraca\u0142y si\u0119, a\u017c jeden z Polok\u00f3w, chyba ten, co mie wypytuwo\u0142 nad sodzawk\u0105, krzykno\u0142: do m\u0142yna\u2026 Czterech ich jeszcze zosta\u0142o, wskoczy\u0142y na kunie, ostrogami uderzy\u0142y w ku\u0144skie \u017cebra i pogna\u0142y do m\u0142yna Sieradzkich w Dobromy\u015blu. Jo ju\u017c za nimi nie polecio\u0142em. Jak odjecha\u0142y, zrobi\u0142o si\u0119 cicho, nawet las przesto\u0142 szumie\u0107, to wyjrzo\u0142em z krzok\u00f3w czy nie stoi gdzie jaki\u2026 Pomalutku podszed\u0142em tam, gdzie si\u0119 bi\u0142y. Trowa by\u0142a zdeptano, zmierzwiono, \u015blady kopyt naoko\u0142o i le\u017ca\u0142o trzech Polok\u00f3w nie\u017cywych i siedmiu Kozok\u00f3w, wszystkie posiekane, zakrwawione, bledziutkie na g\u0119bach, z wytrzeszczonymi \u015blepiami, jeden Polok jeszcze c\u00f3\u015b godo\u0142, mamroto\u0142, ale nie nie rozumio\u0142em, co m\u00f3wi, a jak podszed\u0142em bli\u017cy, to us\u0142yszo\u0142em, \u017ce m\u00f3wi pocierz\u2026 Nachyli\u0142em si\u0119 nad nim, oczy mio\u0142 zamkni\u0119te i szeptom: Pod Twoja obrone\u2026 ale coroz ciszy i ciszy, a\u017c przesto\u0142\u2026 umar\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Pomy\u015blo\u0142em, \u017ce trzeba by ich zakopa\u0107, \u017ceby tak nie le\u017ca\u0142y jak roboki, przecie to ludzie, ale jak mio\u0142em wykopa\u0107 d\u00f3\u0142, bez \u0142opaty, ani motyki. Trzeba b\u0119dzie i\u015b\u0107 do domu, wzi\u0105\u0107, co trzeba, mo\u017ce jeszcze komu powiedzie\u0107 i zrobi\u0107 im pogrzeb. Dochodzi\u0142o po\u0142udnie jagem wyszed\u0142 z lasu, najpierw rozgl\u0105do\u0142em si\u0119 za krowami, zoboczy\u0142em, \u017ce le\u017co na \u0142\u0105ce, to ju\u017c spokojnieudo\u0142em si\u0119 do cha\u0142upy, opowiedzo\u0142em wszystko ojcu, kt\u00f3ry szykuwa\u0142 si\u0119 do jaki\u015b roboty\u2026 Zostawi\u0142 wszystko, wzion nar\u017cedzia, wrzuci\u0142 na w\u00f3z, wyprowadzi\u0142 ze stajni kunia, zaprz\u0119gn\u0105\u0142 i powiedzio\u0142 siadoj, bo jo nie wiem, gdzie\u2026 Na miejscu zrobili\u015bmy, co trzeba tylko ojciec zdj\u0105\u0142 im buty, odpaso\u0142 sk\u00f3rzane pasy, szable wrzuci\u0142 do grobu\u2026 Usypalimy niewielkie kopczyki i z ga\u0142\u0119zi zrobilimy krzy\u017ce\u2026 <\/p>\n\n\n\n
Dzsioj na tym miejscu stoi wielgi, wysokachny krzy\u017c. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na Karcz\u00f3wce, oddalonej od miasta dwa kilometry, ca\u0142e wzg\u00f3rze pokryte jest sosnowym lasem. Stare grube sosny, kiedy szumi\u0105 w czasie wichury, to w ich szumie wielokrotnie s\u0142ysza\u0142em j\u0119ki, wycia, jakie\u015b dziwne zawodzenia, jakby kto\u015b p\u0142aka\u0142, skar\u017cy\u0142 si\u0119, kogo\u015b wzywa\u0142.<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":1900,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[73,39,12,232],"tags":[79,72,71,86],"class_list":["post-1860","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-literatura","category-spoleczenstwo","category-stanislaw-zak","tag-historia","tag-literatura","tag-opowiadanie","tag-stanislawzak"],"yoast_head":"\n