Aby rozpocz\u0105\u0107 rozwa\u017cania nad obecno\u015bci\u0105 prometejskiego buntu w powie\u015bci francuskiego noblisty, nale\u017cy ustali\u0107 i przypomnie\u0107 sobie kilka oczywisto\u015bci, kt\u00f3re w procesie udowadniania tezy postawionej w tytule s\u0105 niezb\u0119dne.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze – Prometeusz tylko hipotetycznie stworzy\u0142 cz\u0142owieka. Faktem jest jednak to, \u017ce Prometeusz ujrza\u0142 cz\u0142owieka nagiego, s\u0142abego i bezbronnego, bezsilnego<\/strong>, kt\u00f3rego w brutalnym \u015bwiecie czeka\u0142a jedynie rych\u0142a \u015bmier\u0107. Tytan zapragn\u0105\u0142 im pom\u00f3c – wykrad\u0142 wi\u0119c z Olimpu ogie\u0144 i da\u0142 go ludzko\u015bci. Na spo\u0142ecze\u0144stwo zosta\u0142y zrzucone wszystkie troski tego \u015bwiata (puszka Pandory). Za ten i nast\u0119pne wyst\u0119pki (kt\u00f3re w definicji prometeizmu ani w D\u017cumie nie odgrywaj\u0105 \u017cadnego znaczenia), kt\u00f3re heros uczyni\u0142 przeciw bogom, zosta\u0142 ukarany przekuciem do ska\u0142 Kaukazu, gdzie powracaj\u0105cy co noc s\u0119p wyjada\u0142 mu odrastaj\u0105c\u0105 w\u0105trob\u0119. <\/p>\n\n\n\n Z powy\u017cszej historii powsta\u0142 termin prometeizmu – <\/strong>buntu podj\u0119tego w imi\u0119 dobra ludzko\u015bci, wobec boga lub bog\u00f3w<\/strong> – co jest niezwykle wa\u017cne. Liczba mnoga istoty boskiej w tej definicji oznacza, \u017ce nie jest to dzia\u0142anie wymierzone w konkretny byt wy\u017cszy od ludzi, tylko w wy\u017csz\u0105 instancj\u0119, w byt nieokre\u015blony, kt\u00f3ry w danej wierze lub religii porz\u0105dkuje \u015bwiat, lub jest jego pierwszym poruszycielem. Tak wi\u0119c mo\u017ce to by\u0107 zar\u00f3wno chrze\u015bcija\u0144ski b\u00f3g, jak i Allah, a nawet ateistyczny porz\u0105dek \u015bwiata, kt\u00f3ry swe wyt\u0142umaczenie znajduje w najr\u00f3\u017cniejszych przyczynach. Mo\u017cemy dopu\u015bci\u0107 si\u0119 takiego ci\u0105gu przyczynowo skutkowego, gdy\u017c za prometejskich buntownik\u00f3w uznaje si\u0119, chocia\u017cby Konrada z Dziad\u00f3w. <\/strong><\/em>Warto doda\u0107, \u017ce bohater prometejski ponosi zazwyczaj kar\u0119 i cierpi w samotno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n Po drugie – D\u017cuma to powie\u015bci paraboliczna, czyli utw\u00f3r obrazuj\u0105cy pewne uniwersalne prawdy moralne, filozoficzne, religijne i tym podobne. Tak wi\u0119c, w obliczu tej definicji, d\u017cuma jako choroba przyjmuje form\u0119 szeroko pojmowanego – <\/strong>z\u0142a, wojny lub system\u00f3w totalitarnych – komunizmu oraz faszyzmu. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Po trzecie – nale\u017cy dok\u0142adniej nieco opisa\u0107 zjawisko powie\u015bciowej zarazy. D\u017cum\u0119 przynosi ludzko\u015bci porz\u0105dek \u015bwiata, kt\u00f3ry jest niepodwa\u017calny, niezrozumia\u0142y, obcy cz\u0142owiekowi. Zarazy s\u0105 w istocie spraw\u0105 zwyczajn\u0105, ale z trudem si\u0119 w nie wierzy, kiedy si\u0119 na nas wal\u0105. Na \u015bwiecie by\u0142o tyle d\u017cum, co wojen. Mimo to d\u017cumy i wojny zastaj\u0105 ludzi tak samo zaskoczonych. <\/strong><\/em>Ludzie s\u0105 zaskoczeni z\u0142em, gdy\u017c w ich rutynowym \u017cyciu, okre\u015blanym przez Camusa jako Mit Syzyfa, nie ma z\u0142a ani dobra; zapominaj\u0105 si\u0119 w pracy i prostych przyjemno\u015bciach, nie s\u0105 \u015bwiadomi ani \u015bmierci, ani z\u0142a. Nie chc\u0105 dostrzega\u0107 potencjalnego zagro\u017cenia, gdy\u017c bez jego widma \u017cycie jest \u0142atwiejsze i pogodniejsze. Ponadto, zaczynaj\u0105 zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z powagi sytuacji, gdy d\u017cuma zaczyna ingerowa\u0107 w ich \u017cycie codzienne – wcze\u015bniej symptomy d\u017cumy s\u0105 ignorowane. <\/p>\n\n\n\n Po czwarte – doktor Bernard Rieux. <\/strong>To wywodz\u0105cy si\u0119 z klasy robotniczej lekarz, dla kt\u00f3rego zdobycie takiego fachu by\u0142o nie lada wyzwaniem. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce musia\u0142 wykona\u0107 tytaniczn\u0105<\/strong> prac\u0119, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel. –<\/strong>Ale najpilniejsz\u0105 spraw\u0105 jest ich leczy\u0107. Broni\u0119 ich, jak mog\u0119, oto wszystko. -Przeciw czemu? -Nie wiem, przysi\u0119gam panu, \u017ce nie wiem. <\/strong><\/em>[…] By\u0142em w\u00f3wczas m\u0142ody i zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce moja niech\u0119\u0107 godzi w porz\u0105dek \u015bwiata. <\/em>[…] -Skoro \u015bmier\u0107 ustanawia porz\u0105dek \u015bwiata, mo\u017ce lepiej jest dla Boga, \u017ce nie wierzy si\u0119 w niego i walczy ze wszystkich si\u0142 ze \u015bmierci\u0105, nie wznosz\u0105c oczu ku temu niebu, gdzie on milczy. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Bernard Rieux nie czeka\u0142 na reakcj\u0119 Boga i ze wszystkich si\u0142 walczy\u0142 ze \u015bmierci\u0105, kt\u00f3ra bez jego ingerencji, czeka\u0142aby wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Oranu. Dba\u0142 o ludzi, kierowany ide\u0105 humanizmu, pojmowanego przez egzystencjalist\u00f3w jako dobro jednostki, prawo do wolno\u015bci i szcz\u0119\u015bcia osobistego. Oba te prawa zabra\u0142a cz\u0142owiekowi d\u017cuma (z\u0142o, przyniesione przez porz\u0105dek \u015bwiata\/wojna\/totalitarny ustr\u00f3j). Dlatego te\u017c nie sprzeciwia si\u0119 i nie pogardza planem ucieczki Ramberta -Pragnienie szcz\u0119\u015bcia to \u017caden wstyd. <\/strong><\/em>Ponadto lekarz ma \u015bwiadomo\u015b\u0107 tragizmu zar\u00f3wno w\u0142asnego, jak i ca\u0142ej ludzko\u015bci – Bakcyl d\u017cumy nigdy nie umiera<\/em><\/strong>. Ponosi r\u00f3wnie\u017c osobist\u0105 kl\u0119sk\u0119 i cierpi w samotno\u015bci, gdy\u017c jego \u017cona umiera w sanatorium. Rieux widzi bezbronnych wobec zarazy ludzi; jest \u015bwiadkiem \u015bmierci niewinnych, kilkuletnich dzieci; mimo ci\u0105\u017c\u0105cego nad nim sta\u0142ego zagro\u017cenia, nie poddaje si\u0119. Ponosi zwyci\u0119stwo moralne, do kt\u00f3rego pokierowa\u0142 go egzystencjalny humanizm oraz w\u0142asne sumienie, zbudowane na uczciwej pracy. Niestety spotyka go r\u00f3wnie\u017c osobista kara. To wszystko oczywi\u015bcie czyni go uciele\u015bnieniem prometeizmu. <\/p>\n\n\n\n Dlaczego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dla Camusa to fundamentalne pytanie, dla mnie za\u015b – przyczyna smutku.<\/p>\n\n\n\n Omawianie Ferdydurke<\/em> i Procesu<\/em> we fragmentach to nie\u015bmieszny \u017cart. Omawianie Potopu <\/strong><\/em>w ca\u0142o\u015bci to obrzydliwo\u015b\u0107. Z ca\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Tokarczuk wyci\u0105gni\u0119cie jednego opowiadania to potworna pomy\u0142ka. Ale om\u00f3wienie D\u017cumy<\/em>, bez kontekstu, tj. Mitu Syzyfa, <\/strong><\/em>bez wspomnienia o prometeizmie Rieuxa, uproszczenie filozofii Camusa i wepchni\u0119cie go do egzystencjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy r\u00f3wnie\u017c streszczeni s\u0105 do dw\u00f3ch twierdze\u0144 – \u017cycie nie ma sensu i cz\u0142owiek stoi przed wyborami<\/em>. Byle tylko zd\u0105\u017cy\u0107, byle om\u00f3wi\u0107 wszystkie 80 lektur – to przewy\u017csza wszystkie wcze\u015bniej wspomniane absurdy. Licealista nie ma prawa zrozumie\u0107 D\u017cumy<\/em><\/strong> bez kontekstu, tak samo, jak Procesu<\/em><\/strong> z reszt\u0105. Brzydzi mnie podstawa programowa, kt\u00f3ra stawia na ilo\u015b\u0107, a nie jako\u015b\u0107. To zniech\u0119ca m\u0142odego cz\u0142owieka do literatury, gdy\u017c przedstawia mu si\u0119 j\u0105 w pigu\u0142ce, st\u0142amszon\u0105, zmieszan\u0105; w takiej postaci przypomina co najwy\u017cej wymiociny.<\/p>\n\n\n\n Rozumiem argument, \u017ce j\u0119zyk polski to nie filozofia. Skoro tak, to dlaczego omawia si\u0119 na nim powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra bez szeroko zakrojonego kontekstu filozoficznego, nie jest pe\u0142noprawnym dzie\u0142em? Niech za dow\u00f3d niedba\u0142o\u015bci w tych kwestiach stanowi fakt, \u017ce w jednym z podr\u0119cznik\u00f3w do j\u0119zyka polskiego, jako dzie\u0142o Camusa wpisany jest Mit Prometeusza<\/em>. Taki utw\u00f3r oczywi\u015bcie nie istnieje. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Prometeusz tylko hipotetycznie stworzy\u0142 cz\u0142owieka. Faktem jest jednak to, \u017ce Prometeusz ujrza\u0142 cz\u0142owieka nagiego, s\u0142abego i bezbronnego, bezsilnego, kt\u00f3rego w brutalnym \u015bwiecie czeka\u0142a jedynie rych\u0142a \u015bmier\u0107. Tytan zapragn\u0105\u0142 im pom\u00f3c – wykrad\u0142 wi\u0119c z Olimpu ogie\u0144 i da\u0142 go ludzko\u015bci. Na spo\u0142ecze\u0144stwo zosta\u0142y zrzucone wszystkie troski tego \u015bwiata (puszka Pandory). Za ten i nast\u0119pne wyst\u0119pki (kt\u00f3re w definicji prometeizmu ani w D\u017cumie nie odgrywaj\u0105 \u017cadnego znaczenia), kt\u00f3re heros uczyni\u0142 przeciw bogom, zosta\u0142 ukarany przekuciem do ska\u0142 Kaukazu, gdzie powracaj\u0105cy co noc s\u0119p wyjada\u0142 mu odrastaj\u0105c\u0105 w\u0105trob\u0119. <\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":8958,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"no_sidebar_content_centered","colormag_page_sidebar_layout":"no_sidebar","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[64,39],"tags":[52,72,55],"class_list":["post-8949","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-literatura","tag-kultura","tag-literatura","tag-spoleczenstwo"],"yoast_head":"\n