NOTABENE 1985-2025

Nasze ziemie dostarczają natomiast jeszcze innych dowodów na działalność ludzką, której skala wymagała z pewnością dobrej organizacji i zarządzania. Krzemień pasiasty wydobywany przez ponad dwa tysiąclecia na gruntach położonej w pobliżu obecnego Ostrowca Świętokrzyskiego dawnej wsi Krzemionki wydaje się ciekawym przykładem surowca, który mobilizował do wzmożonej i po części trudno wytłumaczalnej pracy. Zadziwiać może sama powierzchnia, na której notujemy relikty pradziejowych wyrobisk górniczych, bo wykracza ona zdecydowanie poza areał nieistniejącej obecnie wsi Krzemionki, obejmując ok. 70 ha.

Liczba pozostałości po kopalniach jest również niebagatelna. Sięga 4000 dotychczas zidentyfikowanych śladów po szybach i hałdach. Pole krzemionkowskie jest, co prawda, powierzchniowo największe, ale w jego pobliżu mamy potwierdzenie istnienia kolejnych kilkunastu pól eksploatacyjnych. Jedynie kolejne dwa – rozpoznane wstępnie przez badania archeologiczne, noszące nazwy Borownia i Korycizna – zostały wskazane we wniosku nominacyjnym na Listę UNESCO Krzemionkowskiego Regionu Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego – jako kolejne jego komponenty.

Wzgórze „Gawroniec” w Ćmielowie zawierające relikty osady ludzi eksploatujących krzemionkowskie kopalnie stało się dopełnieniem ww. wniosku, który został pozytywnie przyjęty przez Komitet Światowy, a unikalność tego zespołu zabytków potwierdzono w roku 2019 wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa.

Nasza świadomość jest cały czas ograniczona postrzeganiem świata z perspektywy zaledwie kilku pokoleń wstecz, a jednocześnie rzadko zmusza nas do spojrzenia na perspektywy pokoleń następnych. Po części przyzwyczailiśmy się, że te horyzonty wyznaczają za nas uwarunkowania geopolityczne i trendy.

Nasz jednostkowy wpływ na nie wydaje się często iluzoryczny lub wręcz żaden, pomimo, iż akurat jako społeczeństwo mamy szczęście funkcjonować w systemie demokratycznym. To ostatnio wymienione uwarunkowanie pozwala mi na wyrażenie ostrożnej, lecz jednak nadziei. Nadziei, że pomimo faktów, które mogłyby świadczyć o traktowaniu przez nas wielu zabytków jak nieistotnych dla naszej egzystencji zbytków, będziemy w stanie uchronić najważniejsze dla nas dziedzictwo podobne krzemionkowskim polom górniczym przed utratą należnego im statusu i degradacją.

Któż z nas Żeromszczaków – absolwentów tego sławnego liceum, nie wspomina z łezką w oku swoich nauczycieli, a przede wszystkim dyrektora. Moim był legendarny profesor Antoni Bieżanek. Funkcję dyrektorską sprawował od roku 1947 (do 1962). Kiedy rozpoczynałem w roku 1956 naukę w Państwowej Szkole Ogólnokształcącej Stopnia Licealnego im. Stefana Żeromskiego (od roku 1960 szkoła nosi nazwą I Liceum im. Stefana Żeromskiego) profesor Bieżanek był jedną z najbardziej znanych postaci Kielc, cieszącą się dużą  popularnością. Z drugiej strony zaufaniem darzyła go władza ludowa, której przedstawicielom nierzadko pomagał uzupełniać wykształcenie. Ogromny autorytet miał także u swoich współpracowników, którzy widzieli w nim rzeczywistego rzecznika i nierzadko przyjaciela.

A były to czasy samowładzy Związku Młodzieży Polskiej, okres tzw. kultu jednostki. Osobom posiadającym rzeczywisty autorytet moralny nie łatwo było realizować odpowiedzialne zadania. I chociaż od roku 1948 dyrektor Bieżanek należał do PZPR, a w latach 1948-49 był formalnym opiekunem ZMP, to wg opinii współpracowników i młodzieży, dzięki jego zdecydowanej postawie rzadko dochodziło do sytuacji dwuznacznych, drażliwych i konfliktowych. Dyrektor nie uprawiał nigdy hałaśliwej propagandy i nie dopuszczał do  jej  stosowania w kierowanej przez siebie szkole.

Był świetnym pedagogiem. Mnie uczył logiki, ale także prowadził lekcje z historii i języka polskiego. Niezwykle opanowany, wzór spokoju i pobłażliwości, a równocześnie stanowczości i konsekwencji w realizacji stawianych sobie celów. Umiał wywołać i poprowadzić dyskusję, a także zachęcić do pracy na rzecz szkoły i społeczności lokalnej. Na lekcjach nigdy nie podnosił głosu. Szanowaliśmy dyrektora, w pełni czując jego ojcowską rękę. I co ciekawe wierzyliśmy, że uwielbiany przez nas „dyro” nie ma wrogów. Dawało to tak potrzebny w tamtych czasach spokój i stabilizację. Pamiętam, że był niezwykle wyrozumiały w stosunku do naszych szkolnych wybryków, pobłażliwie traktując dowcipnisiów.